Skręcenie nadgarstka – jak postępować?

Skręcenie nadgarstka to jedno z najczęstszych urazów w obrębie kończyny górnej, które może dotyczyć osób w różnym wieku i prowadzić do znaczących ograniczeń funkcjonalnych. W artykule tym przedstawimy szczegółowe informacje dotyczące przyczyn, objawów, diagnozy oraz postępowania w przypadku skręcenia nadgarstka. Ponadto omówimy rehabilitację, profilaktykę oraz możliwe powikłania.

Co to jest skręcenie nadgarstka?

Skręcenie nadgarstka, medycznie określane jako distorsio articulationis radiocarpalis, polega na naciągnięciu lub częściowym uszkodzeniu więzadeł stabilizujących staw nadgarstkowy. Więzadła te łączą kości nadgarstka z kością promieniową oraz łokciową, zapewniając stabilność i prawidłowy zakres ruchu. W wyniku skręcenia dochodzi do mechanicznego przeciążenia więzadeł, co prowadzi do bólu, obrzęku, a czasem krwiaka.

Stopnie skręcenia nadgarstka

Skręcenia nadgarstka można podzielić na trzy stopnie w zależności od nasilenia urazu:

Stopień I – łagodne naciągnięcie więzadeł

Charakteryzuje się minimalnym bólem, lekkim obrzękiem i niewielkim ograniczeniem ruchomości. Nie występuje znaczące uszkodzenie struktur stawowych. Osoby z tym urazem często są w stanie wykonywać podstawowe czynności ręką, choć z pewnym dyskomfortem.

Stopień II – częściowe naderwanie więzadeł

Objawy obejmują silniejszy ból, wyraźny obrzęk oraz ograniczenie ruchu. Może pojawić się krwiak, a funkcjonalność ręki jest znacznie ograniczona. Naderwanie części więzadeł wymaga stosowania stabilizacji oraz profesjonalnej oceny medycznej.

Stopień III – całkowite zerwanie więzadeł

To najpoważniejsza forma skręcenia nadgarstka. Charakteryzuje się silnym bólem, znacznym obrzękiem, obecnością krwiaka i całkowitą utratą stabilności stawu. Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, a często również leczenia operacyjnego.

Przyczyny skręcenia nadgarstka

Skręcenie nadgarstka najczęściej wynika z urazów mechanicznych, jednak czynniki ryzyka mogą być różnorodne. Najczęstsze przyczyny to:

Upadki na wyprostowaną rękę

To najczęstszy mechanizm urazu. Osoba upadając instynktownie wyciąga rękę w celu ochrony ciała. Siła uderzenia przenosi się na staw nadgarstkowy, powodując naciągnięcie lub zerwanie więzadeł. Tego rodzaju urazy są typowe dla osób starszych, u których występuje osłabienie kości i więzadeł.

Urazy sportowe

Aktywności takie jak koszykówka, siatkówka, narciarstwo, jazda na deskorolce czy wspinaczka stwarzają duże ryzyko skręcenia nadgarstka. Szybkie zmiany kierunku ruchu, upadki lub bezpośrednie uderzenia mogą prowadzić do uszkodzenia więzadeł. Sportowcy często doświadczają urazów w wyniku przeciążenia lub nagłych wstrząsów.

Przeciążenie stawu nadgarstkowego

Powtarzalne ruchy w pracy lub podczas ćwiczeń mogą powodować mikrourazy więzadeł. Długotrwałe przeciążenie prowadzi do ich osłabienia, co zwiększa ryzyko skręcenia nawet przy niewielkim urazie. Przykładem są osoby pracujące przy komputerze lub wykonujące manualne prace wymagające intensywnego użycia rąk.

Czynniki predysponujące

• Wiek – starsze osoby mają słabsze więzadła i mniejszą gęstość kości.
• Choroby stawów – np. reumatoidalne zapalenie stawów może zwiększać podatność na urazy.
• Brak rozgrzewki – w sporcie, nagłe przeciążenie bez przygotowania zwiększa ryzyko skręcenia.
• Nieprawidłowa technika – przy podnoszeniu ciężarów lub uprawianiu sportów wymagających dynamicznych ruchów.

Objawy skręcenia nadgarstka

Objawy skręcenia nadgarstka zależą od stopnia urazu, jednak istnieje kilka charakterystycznych sygnałów:

Ból

Ból w nadgarstku jest zazwyczaj pierwszym i najbardziej oczywistym objawem. Może mieć charakter pulsujący, piekący lub kłujący. W stopniu III ból jest bardzo silny i uniemożliwia wykonywanie podstawowych czynności.

Obrzęk i krwiak

W miejscu urazu często pojawia się opuchlizna, która może obejmować całą okolicę nadgarstka. W niektórych przypadkach tworzy się krwiak, widoczny jako siniak zmieniający barwę z czerwonej na fioletową, a następnie żółtą w miarę gojenia.

Ograniczenie ruchomości

Skręcenie nadgarstka powoduje ograniczenie zakresu ruchu, zwłaszcza przy próbach zginania, prostowania lub obracania ręki. W ciężkich przypadkach ruch może być całkowicie niemożliwy.

Niestałość stawu

Przy poważnym uszkodzeniu więzadeł (stopień III) staw staje się niestabilny. Widać to podczas ruchów, gdy nadgarstek wydaje się „przeskakiwać” lub przesuwać w nienaturalny sposób.

Diagnoza skręcenia nadgarstka

Odpowiednia diagnoza jest kluczowa, aby uniknąć powikłań. Lekarz wykonuje kilka działań diagnostycznych:

Wywiad medyczny

Pytania dotyczące mechanizmu urazu, wcześniejszych kontuzji, obecności chorób przewlekłych oraz objawów takich jak ból, obrzęk czy ograniczenie ruchu pomagają wstępnie określić stopień skręcenia.

Badanie fizykalne

Ocenie podlega zakres ruchu, bolesność w różnych pozycjach nadgarstka oraz stabilność stawu. Lekarz sprawdza także obecność krwiaka i obrzęku. Istotne jest delikatne badanie, aby nie pogłębić urazu.

Badania obrazowe

RTG nadgarstka

Pomaga wykluczyć złamania lub pęknięcia kości. Skręcenie więzadeł samo w sobie nie jest widoczne na zdjęciu RTG, ale jest konieczne do wykluczenia innych urazów.

USG stawów i więzadeł

Ultrasonografia pozwala zobaczyć stan więzadeł i tkanek miękkich, ocenić stopień naderwania oraz ewentualne krwiaki.

Rezonans magnetyczny (MRI)

MRI daje pełny obraz więzadeł, ścięgien oraz ewentualnych uszkodzeń wewnętrznych stawu. Jest stosowane przy poważniejszych urazach lub gdy leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Postępowanie w przypadku skręcenia nadgarstka

Postępowanie zależy od stopnia skręcenia, jednak istnieją uniwersalne zasady pierwszej pomocy oraz leczenia zachowawczego.

Pierwsza pomoc (RICE)

• R – Rest (odpoczynek) – natychmiastowe unieruchomienie nadgarstka w pozycji komfortowej.
• I – Ice (zimno) – przykładanie lodu owiniętego w ręcznik przez 15–20 minut co 2–3 godziny w pierwszych 24–48 godzinach.
• C – Compression (ucisk) – zastosowanie elastycznego opatrunku lub bandaża, aby ograniczyć obrzęk.
• E – Elevation (uniesienie) – trzymanie ręki powyżej poziomu serca w celu zmniejszenia obrzęku.

Leczenie zachowawcze

Dla skręceń stopnia I i II zaleca się:

• Unieruchomienie nadgarstka na 2–4 tygodnie przy pomocy ortezy lub opatrunku gipsowego.
• Farmakoterapia przeciwbólowo-przeciwzapalna, np. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).
• Delikatne ćwiczenia ruchowe po ustąpieniu ostrego bólu w celu zachowania mobilności stawu.

Leczenie operacyjne

W przypadkach zerwania więzadeł (stopień III) lub niestabilności stawu lekarz może zalecić:

• Artroskopową naprawę więzadeł.
• Unieruchomienie w gipsie po zabiegu.
• Rehabilitację pooperacyjną w celu przywrócenia pełnej funkcji nadgarstka.

Rehabilitacja po skręceniu nadgarstka

Rehabilitacja jest kluczowym elementem powrotu do pełnej sprawności. Obejmuje:

Fizjoterapię

Fizjoterapeuta prowadzi ćwiczenia mające na celu:

• Poprawę zakresu ruchu.
• Wzmocnienie mięśni przedramienia i nadgarstka.
• Redukcję obrzęku i bólu poprzez masaż, terapię manualną i ćwiczenia czynne.

Ćwiczenia domowe

Pacjent może wykonywać delikatne ćwiczenia w domu, takie jak:

• Zginanie i prostowanie nadgarstka.
• Rotacje stawu w pozycji neutralnej.
• Ściskanie piłeczki rehabilitacyjnej w celu wzmocnienia mięśni.

Czas powrotu do aktywności

Dla skręceń stopnia I i II powrót do pełnej aktywności trwa zwykle 4–6 tygodni. W przypadku stopnia III może to być 2–3 miesiące lub dłużej, zależnie od zakresu uszkodzeń i postępów rehabilitacji.

Powikłania po skręceniu nadgarstka

Nieprawidłowe leczenie lub brak rehabilitacji może prowadzić do:

• Przewlekłego bólu – utrzymującego się mimo upływu czasu.
• Ograniczenia ruchomości – sztywności stawu nadgarstkowego.
• Niestałości stawu – zwiększonego ryzyka kolejnych skręceń.
• Rozwoju zmian zwyrodnieniowych – w przypadku powtarzających się urazów lub zaniedbania leczenia.

Profilaktyka skręceń nadgarstka

Zapobieganie skręceniom jest równie ważne jak leczenie. Najważniejsze zasady to:

Odpowiednia rozgrzewka

Przed uprawianiem sportu należy wykonywać ćwiczenia rozgrzewające stawy nadgarstkowe i mięśnie przedramienia. Dzięki temu więzadła stają się bardziej elastyczne i odporne na urazy.

Używanie ochraniaczy i stabilizatorów

W sportach kontaktowych i ekstremalnych warto stosować ortezy nadgarstka lub stabilizatory. Zapewniają one dodatkową ochronę przed niekontrolowanymi ruchami stawu.

Wzmacnianie mięśni

Regularne ćwiczenia siłowe przedramienia i nadgarstka zwiększają stabilność stawu, co znacząco zmniejsza ryzyko skręcenia nawet przy upadku lub przeciążeniu.

Świadome poruszanie się

Unikanie niebezpiecznych sytuacji, np. chodzenia po śliskiej nawierzchni bez odpowiedniego obuwia lub wykonywania nagłych, ryzykownych ruchów w sporcie, zmniejsza ryzyko urazu.

Podsumowanie

Skręcenie nadgarstka jest urazem, który może dotknąć każdego, niezależnie od wieku czy poziomu aktywności fizycznej. Właściwa diagnoza, szybka interwencja i odpowiednie leczenie – zarówno zachowawcze, jak i operacyjne w poważnych przypadkach – są kluczowe dla przywrócenia pełnej funkcji nadgarstka. Rehabilitacja i ćwiczenia wzmacniające stanowią nieodłączny element procesu zdrowienia. Ważna jest również profilaktyka, aby zmniejszyć ryzyko przyszłych skręceń i powikłań. Dbałość o stawy, świadomość ryzyka i stosowanie odpowiednich środków ochrony pozwalają zachować sprawność i komfort życia nawet po urazach.

Przestrzeganie powyższych zasad oraz szybka reakcja na pierwsze objawy skręcenia nadgarstka znacząco zwiększa szanse na pełne wyleczenie i minimalizuje ryzyko powikłań przewlekłych.